Đi chơi Vũng Tàu

Kim Liêng

           Mùng 8 Tết Quí Tỵ. Trời chưa sáng hẵn, các bạn ở Bến Tre lũ lượt kéo tới cổng Trường Trung học Công lập Kiến Hòa xưa. Sau đó không lâu, chiếc xe chở 45 người đi rước thầy Phu và cô Thu ở Phú An Hòa, Châu Thành rồi lên thẳng Sài Gòn. Tại Sài Gòn, các bạn trên đó tập trung ở Thorakao đợi xe Bến Tre lên để cùng nhau đi chơi Vũng Tàu. Do số người đi lên đến con số 75 nên chúng tôi bố trí 2 xe. Một xe thuê và một xe được anh Kỳ Trân lo cho thầy cô đi chơi. Vì là 2 xe nên cũng lắm chuyện vui buồn. Bạn nào đăng ký trước thì đi xe 45 chỗ do Tômy và Kim Liêng lo. Bạn đăng ký sau thì đi xe 29 chỗ do Nhựt Linh và anh Vị “chủ xị”.

Trời sang xuân ấm áp và đẹp. Ngày Tết đi chơi thì thuận tiện nhưng than ôi, giá khách sạn thì đắt đỏ. Đi chơi cốt cho vui nên anh Tômy nói các bạn không nên tính toán chi li. Theo kế hoạch, tất cả ăn sáng trên xe và sẽ tới Bãi Sau lúc 10g, sau đó, đoàn sẽ tắm biển rồi nhận phòng tại khách sạn Hoa Phượng Đỏ. Ngày tư, ngày Tết người ta đi du lịch Vũng Tàu đông quá, xe không còn chỗ đậu nên đoàn phải dừng ở Chí Linh. Ui cha, bãi tắm này có nhiều vỏ sò quá, tắm mà không khéo có thể đứt chân…Thầy cô và các bạn không tắm thì ngồi trên bãi tận hưởng gió biển lồng lộng. Một số khác nằm nghỉ trong lều trò chuyện hoặc chơi lô tô do chị Kim Vững đề xướng. Anh Tômy và Lân đi mua tôm nướng. Cả đoàn ăn trưa tại chỗ. Ghé Chí Linh ngoài dự kiến nên ban tổ chức hơi bị phàn nàn.

12g30,  xe 45 chỗ của anh Tômy tới khách sạn Hoa Phượng Đỏ. Trong khi đó, xe 29 chỗ của tôi do không rõ đường, chạy tới chạy lui dọc theo Bãi Sau như gà mắc tóc. Anh Tômy nóng ruột, điện thoại chỉ đường liên tục. Tôi giữ danh sách phân phòng nên anh Tômy phải đợi xe tôi đến. Mọi người chờ lâu, anh Tômy “ứa gan” tôi lắm lắm!    Rồi xe tôi cũng tìm được khách sạn Hoa Phượng Đỏ. Tôi đọc danh sách phân phòng và tôi là người nhận phòng cuối cùng. Bỗng cô tiếp tân gọi tôi lại và giao cho tôi một túi xách và nói của bé trai đi trong đoàn. Tôi tưởng túi xách của Cu Tí - con của Hoàng Chung – nên mang về phòng. Tôi ngờ ngợ không biết của baby nào nên mở ra. Ối trời quần áo đàn ông với lỉnh kỉnh đủ thứ. Tôi vội gài túi xách lại, định đem xuống phòng tiếp tân thì một người mặt vừa quạu vừa thở hổn hển bước vào phòng tôi xin nhận cái túi xách. Đố mọi người, chủ nhân cái túi xách là ai? Ối trời ơi, sao chuyến đi chơi này tôi xui xẻo quá!

          Buổi chiều, người thì uống café, kẻ rủ nhau đi tắm. Do sóng to nên đa số ngắm biển về chiều. Hoàng hôn ở biển buồn mơn man, da diết! Khi khách du lịch về hết, chỉ còn gió, sóng và tôi. Tôi thích ngồi một mình trên bãi ngắm biển lúc chiều tà. Đây là lúc tôi vứt bỏ mọi thứ để mình là mình. Người đời hay ngồi với, nói với, hát với, vui với, buồn với, đau khổ với, hạnh phúc với. . . còn tôi thì ngồi với tôi. Một chút cho vừa lòng cái tôi của mình…

 Đêm Vũng Tàu với tiếng sóng biển dữ dội. Tôi suy nghĩ về vấn đề tài chánh mà mình phải lo cho công việc của Ban Liên lạc. Chuyến đi chơi Vũng Tàu này Liên Hòa Bình là thủ quỹ, Phượng kế toán. Tôi nghĩ: Hoạt động tài chánh là tạo ra nguồn thu và điều tiết chi cho hợp lý. Hoạt động thu thông qua nhiều cách vận động như: ký sổ vàng, bán báo Hồ Chung Thủy, đi du lịch . . . Thí dụ tích lũy tài chánh thông qua đi du lịch không phải cắt xén phần ăn, ở hay tiền đóng đi chơi của các bạn vì tiền ăn và ở khách sạn giá cả rất rõ ràng. Tiền du lịch dư ra là do đoàn đi đông nên chỉ cần giảm % giá vé vào cổng vui chơi, ăn, ở  hoặc mỗi bạn chỉ cần dư 20 ngàn là số dư tiền sung quỹ khá lớn. Cuối chuyến đi chơi, chúng tôi vẫn hay hỏi ý kiến đoàn là sung quỹ, lo cho đoàn về Bến Tre ăn tối hay nên làm gì là vậy đó! Hoạt động chi là điều tiết chi nguồn tiền hợp lý. Tiền còn ít mà chi nhiều, chi tự phát , chi tùy hứng là không được. Nguyên tắc hoạt động tài chánh là công khai, minh bạch. Thủ quỹ vừa giữ tiền, vừa thu, vừa chi, vừa ghi chép là không “xuể”. Do đó, Phượng thường bàn bạc với tôi: Năm vừa qua, do tiền thu, chi không nhiều, Ban Liên lạc cũng không có hoạt động gì lớn nên cũng không có gì đáng lo lắng. Các chuyến đi chơi đều chi xuất trên tinh thần công khai, minh bạch như trên.            

         Sáng sớm mùng 9,  mọi người trong đoàn ra bãi biển ngắm mặt trời mọc. Tôi và Phượng ra đến nơi thì thấy mọi người đã có mặt. Chị Chi chup hình xem ra chuyên nghiệp lắm. Mọi người cùng nhau chụp hình. Thầy Phu, cô Thu cười giòn giã giữa ánh ban mai. Cô thật tươi tắn, nhiệt tình và vô tư. Chúng tôi quý cô Thu ở các điểm ấy và luôn xem cô như cô giáo dạy mình chứ không phải là người của riêng thầy Phu. Một số bạn khác thì rủ nhau đi tắm. Buổi sáng, sóng biển hiền hòa hơn nên tắm thấy nhẹ nhàng hơn. Điện thoại tôi vang lên, qua điện thoại, tôi chỉ đường cho xe ô tô của Kỳ Trân đến Hoa Phượng Đỏ. Đến nơi, Kỳ Trân nhập chung với đoàn và sẽ ăn trưa tại khách sạn. Đúng 12 giờ, chúng tôi khởi hành đến resort của Kỳ Trân ở Hồ Đắng. Đến resort, tội nghiệp Kỳ Trân một mình lăng xăng lo cho đoàn…từng con cá nướng để uống bia và lo ăn cho tất cả 75 người quả không đơn giản. Tôi thả bộ trong resort của Kỳ Trân. Resort của Kỳ Trân mới xây dựng, rộng rãi và thoáng mát có sức chứa trên 100 người. Lát sau, mấy đứa tụi tôi vừa phụ làm bếp vừa đợi xe anh Tômy đến (có ai được ở không nằm võng đong đưa cho mát đâu). Thì trong lúc đó, xe anh Tômy đợi người ra đón để khỏi chạy tới chạy lui giữa trời nắng gay gắt. Không thấy người ra đón, anh Tômy bực bội. Xe chạy tới chạy lui, mọi người trên xe càng mệt thì anh Tômy càng bực bội hơn. Thầy cô và các bạn ở xe anh Tômy xuống đường cho mát, trong đó có cô Hạnh (chuyến đi chơi cuối cùng của cô vì khi tôi viết bài này thì cô Hạnh của chúng ta đã mất rồi!). Một số còn đứng trên đường. Xui xẻo hơn nữa là chị Cúc bị một kẻ côn đồ giựt túi xách. Anh Tômy phải tả xung hữu đột. Không còn bực bội mà là giận rồi đây. Anh Tômy đòi về Sài Gòn. Cả đoàn lo lắng. Nguyên nhân anh Tômy giận là do người làm thuê của resort Kỳ Trân là người dân tộc, nhất quyết không mở cổng cho xe anh Tômy vào.  Trong đoàn cũng chẳng thấy ai ra đón. Cuối cùng, anh Kỳ Trân phải đi đón anh Tômy vào thôi. . .Bữa ăn thật là rôm rả. Nào cụng ly! Cụng ly nào! Mọi người vui vẻ chúc tụng nhau, xí xóa mọi giận hờn. Cô Lan nướng cá cho học trò ăn. Thầy Khánh bưng lên cho học trò dùng. Giờ thì không còn đâu là thầy cô, đâu là học trò. Tất cả la to dzô dzô dzô vang vang khắp vùng biển mang tên Hồ Đắng. Có đắng mới thấy vị ngọt của tình thầy trò, tình bạn bè, tình Tômy – Kỳ Trân.

          Chúng tôi xù xì: ”Lần đầu tiên thấy Tômy giận…”. Các bạn cười quá chừng. Riêng tôi thì chảy nước mắt vì vừa ấm ức vừa mừng. Ấm ức vì tôi làm mệt gần chết mà bị “ứa gan” hoài! Mừng vì chuyến đi chơi này đúng là tiền hung hậu kiết.  Tạm biệt bữa cá nướng tuyệt vời. Tạm biệt thầy cô. Tạm biệt một chuyến đi chơi Vũng Tàu có nhiều trục trặc. Những trục trặc mà tôi tạm gọi là xui xẻo. Xin cho tôi được hoan hô xui xẻo. Nhờ xui xẻo mà tôi có thêm kinh nghiệm. Kinh nghiệm đó là dù đi đâu, ở đâu, các xe phải bám sát nhau như tình thầy trò, tình bạn bè của Trường Trung học Công lập Kiến Hòa đó nghen! Cười!

Thơ

            

            Võ Thanh Cần

            Nhóm bt: Bạn Võ Thanh Cần học Trường Trung học Công lập Kiến Hòa từ năm 1967 đến năm 1974, mất cách đây 12 năm. Dưới đây là nén nhang của tập thể bạn học cũ thắp lên, sưởi ấm linh hồn bạn.

            Không đề

            Hoa hè trắng – tên em là xa vắng

            Chợt một chiều bước nhỏ trở về đây

            Chợt một lần mắt đó phủ màu mây

            Và từ đó tôi là người si dại

            Hoa hè trắng – tên em là nhung nhớ

            Tiền kiếp nào đã thấm đẫm hồn tôi

            Tiền kiếp nào cho em lại xa xôi

            Và từ đó tôi mang hồn sỏi đá.

Minh họa: Đặng Văn Long.

            ____________

            Tóc vẫn buông dài tóc vẫn bay

            Chân buồn quên guốc gót hồng phai

            Nắng về sông cũ khơi tình cũ

            Thương nhớ vàng tay khói thuốc cay.

           

                                                                    V.T.C

            ( Trích trong tập lưu bút của Võ Thanh Cần)

           

            “Hông Sướng”

            Ngọc Anh

            Có thể tôi sẽ hát “Mỗi ngày, tôi chọn một niềm vui”…

Nhóm Hương Sống

            Có lẽ tôi là người tâm đắc với từ “hông sướng” để chỉ nhóm Hương Sống. Bởi vì bắt đầu từ năm học lớp 9, chúng tôi được kêu gọi và qui tụ thành một nhóm thích ca hát từ nhiều cấp, nhiều lớp khác nhau và được anh trưởng nhóm đặt cho cái tên Hương Sống. Ngày ấy, chúng tôi rất tự hào và hết lời ca ngợi anh trưởng nhóm sao chọn được cái tên dễ thương như vậy, ngọt ngào và tinh tế đến thế…

            Nhóm “HS” đã được sự đồng ý của Ban giám hiệu và lần lượt được các thầy hướng dẫn, khuyến khích như thầy Phan Quang Đình, thầy Đỗ Quang Hạnh, thầy Lê Văn Hậu và thầy Vũ Văn Dần…Chúng tôi đã hăng hái, tích cực tập dượt hàng tuần vào chiều Chủ Nhật và được biểu diễn các bài hát bất hủ của Trịnh Công Sơn, Vũ Thành An hoặc của anh trưởng nhóm vào các dịp lễ, hội và du lịch trại hè…

            Cái tên Hương Sống đã được nhiều bạn bè, thầy cô nhắc đến rất thân thương, làm chúng tôi cảm động lẫn vui sướng. Cái tên Hương Sống đã trở thành tên chung “các em Hương Sống”. Chúng tôi được hát thật say sưa, nồng nhiệt quên hết mọi mặc cảm riêng tư. Có lẽ tên Hương Sống đã sống và có hương lan tỏa với “Con đường cái quan” (trường ca của cố nhạc sĩ Phạm Duy). Nhóm Hương Sống đã được biểu diễn ở rạp hát lớn với nhiều hình thức: hợp xướng, nhạc cảnh…, được thầy cô và các bạn hoan nghinh, khích lệ. Một lần nữa, tên của một thành viên của nhóm đã được gọi bằng tên các nhân vật trong trường ca. Muốn gọi Thanh Tuyên, mọi người chỉ nói: lữ khách…thật ngọt ngào, lãng tử. Và NA, KA, Cúc được gọi thân mật bằng: ba cô cắt cỏ…hoặc gọi Châu bằng chú rể, Diệp là cô dâu…Chúng tôi đã đón nhận tên mới thật sung sướng, tự hào.

            Ngày rời ghế nhà trường, bắt đầu vào đời tên Hương Sống đã dự báo cho toàn thể các thành viên của nhóm thật sự “hông sướng”. Điểm lại từng người, tôi nhận thấy chỉ rất ít người thành đạt và có thành tựu nhưng cũng không trọn vẹn lắm. Đa phần số còn lại thật long đong, nhọc nhằn với bao nhiêu nỗi vì cơm áo gạo tiền, hoặc có người phải bỏ nghề vì kinh tế khó khăn hoặc vì nhiều lẽ khác. Hương Sống đã chia xa từ đó.

            Đáng mừng là gần 20 năm qua nhờ các buổi họp mặt của cựu giáo viên và cựu học sinh Trường Trung học Công lập Kiến Hòa, nhóm “Hông Sướng” bắt đầu liên lạc và dần dần gặp lại gần hết các thành viên của nhóm. Nhớ những lần gặp mặt đầu tiên, ai cũng nghẹn ngào, rơi lệ…giọt nước mắt của nỗi mừng vui và ngỡ ngàng.

            Trở lại vì sao tôi tâm đắc với tên “hông sướng”. Tôi là người thật hạnh phúc khi được mọi người trong nhóm gọi là “bà nội” hoặc “bà ngoại”; có lẽ tôi sẽ rất buồn khi không còn được nghe gọi như thế. Vì tôi là thành viên duy nhất của nhóm chưa có đứa con nào. Và bây giờ nghỉ hưu lại không có lương, tôi chăm sóc vườn tược như một nông dân thật sự (dở thôi) để kiếm sống. Tuy vậy nhưng tôi rất vui và bằng lòng với cuộc sống an nhàn này, chỉ là không sướng mà thôi và có thể tôi sẽ hát “mỗi ngày, tôi chọn một niềm vui”.

            Bây giờ ở tuổi U 60, chúng tôi đang tiến gần đến…”Hương Xám”. Nhưng dẫu sao chúng tôi cũng rất hãnh diện, rất bằng lòng với “Hông Sướng” của nhóm mà ở đó có biết bao kỷ niệm ngọt ngào, chân tình của thuở cắp sách đến trường. “Hương Sống” hay “Hông Sướng” sẽ sống mãi với chúng tôi và sau…sau nữa.

Nhóm Hương Sống với trường ca Con đường cái quan.

Vai trò và địa vị người thầy

             Huyền Hạc

Cây phượng, mấy đời...

Câu “Lương sư hưng quốc” được nhắc đi nhắc lại nhiều lần và được dùng làm ý hướng, mục tiêu của nền giáo dục. Nhưng sư là gì? Chúng ta phải hiểu chữ sư như thế nào cho đúng nghĩa?

            Thời Tam quốc, khi Trung Nguyên bị tam phân thiên hạ thành thế chân vạc, nếu không có Quân sư Khổng Minh Gia Cát Lượng thì dễ gì Lưu Bị giữ vững Ba Thục Tứ Xuyên. Ở Việt Nam, nếu không có La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp ra tay phò tá thì Quang Trung Nguyễn Huệ khó có đủ cơ mưu điều binh thần tốc để đánh bại 20 vạn quân Thanh. Đó là những bậc thầy không thể thiếu trong quân.

            Trong xã hội loài người, nhờ việc góp tay đào tạo con người, nền giáo dục nói chung và vai trò nhà giáo nói riêng, đã làm cho xã hội cải thiện mặt tinh thần và cải tiến đời sống vật chất ngày một nhiều, ngày một sung mãn thêm. Các thế hệ thầy giáo nối tiếp nhau, trao truyền ngọn đuốc văn minh cho các thế hệ học trò. Nhờ vậy, bộ mặt xã hội  luôn đổi mới và loài người  ngày một hạnh phúc hơn.

            Edmund About đã nói: “ Ai trồng được một cái cây, kẻ đó có công. Người thợ mộc hạ cây xuống, xẻ gỗ đóng thành cái bàn cái ghế, kẻ đó có công. Hai người này có công vì đã tạo ra sản phẩm tiện ích cho xã hội. Nhưng người có công lớn nhất là người đặt đứa bé ngồi lên chiếc ghế và dạy dỗ nó”. 

            Địa vị của nhà giáo trong xã hội ngày xưa: Địa vị kẻ sĩ thăng trầm tùy theo quan niệm của từng triều đại. Đời Chu, Hán, kẻ sĩ được trọng vọng nhất. Tần Thỉ hoàng thượng tôn võ bị, dùng bạo lực thôn tính và khuất phục các lân bang, không tôn trọng học thuật nên kẻ sĩ được xếp thứ 12 trong xã hội, sau thầy chùa và gái điếm. Chủ trương “đốt sách chôn học trò” (phần thư khanh nho) được triệt để áp dụng thì vai trò của ông thầy có ra cái cóc khô gì !

            Từ một suy nghĩ cụ thể và thiết thực, chúng ta đi đến một kết luận là phải đề cao vai trò và nhớ ơn các thế hệ thầy cô đã chuyền tay nhau rèn cập, dẫn dắt con em nên người trong tinh thần vươn tới cứu cánh chân, thiện, mỹ.

            Mục tiêu của giáo dục là tự sửa mình và cải tạo xã hội xung quanh.  Đó là quan niệm thứ, phú, giáo của Nho sĩ lúc nhập thế hành đạo. Phân tích hai câu liễn khắc của anh Nguyễn Đăng Phu trước cổng Trường Trung học Kiến Hòa ngày xưa:

                                    “Hàm dưỡng nhân luân minh tuấn đức,

                                    Hoằng khai khoa học tác tân dân.”

            (Tích lũy và nuôi dưỡng nhân luân (đạo làm người) để làm sáng cái đức rạng rỡ của Thuấn Nghiêu; Mở mang sâu rộng nền khoa học để làm cho con người luôn mới mẻ).

            Chúng ta biết rằng tôn chỉ của nhà trường là rèn luyện và tạo con người thành một cá nhân hoàn thiện và trao truyền, vun bồi kiến thức khoa học để giới trẻ lấy đó làm hành trang đi vào cuộc sống với vai trò cải tiến và cải thiện xã hội. Có nhiều phương thế để dạy nhưng nổi bật nhất là ngôn giáo và thân giáo. Dùng lời nói truyền đạt kiến thức là ngôn giáo. Ngọn đuốc kiến thức được trao truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác nhờ lối giáo dục này. Càng ngày chúng ta càng tích lũy được nhiều điều hiểu biết tổng hợp của nhân loại. Nhờ vậy, có thể nói rằng, qua thời gian, chúng ta là những người tí hon đứng trên vai người khổng lồ.  Chúng ta bước tới nấc thang cuối cùng trên đỉnh núi chót vót và phóng tầm nhìn xa khắp bốn phương.

            Còn nữa, người thầy lấy mình làm gương để dạy trẻ những giá trị tinh thần. Muốn khuyên ai theo đức tính gì, điều cần thiết nhất là chính mình phải có đức tính đó trước đã. Đó là thân giáo. Ngôn giáo thì ai làm cũng được nhưng thân giáo thì khó vô cùng.

            

Hiểu thêm về khẩu hiệu “Tiên học lễ, hậu học văn”

Nguyễn Văn Nghiệp

Trường xưa.

            Trước ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, câu khẩu hiệu “Tiên học lễ, hậu học văn” được treo ở các trường một cách tự phát, có trường còn nhiều câu khác nữa, ví dụ như “Lương sư hưng quốc”.

           

           Sau này, câu khẩu hiệu ấy biến mất cùng với việc xóa bỏ vết tích văn hóa đồi trụy, nô dịch của chế độ cũ để lại. Gần đây, câu “Tiên học lễ, hậu học văn” được chỉ đạo treo lên trong các trường học. Vì sao câu này khi thì được treo lên, khi thì lại hạ xuống? Có lẽ có nhiều lý do và phải tốn nhiều giấy mực để bàn đến vấn đề nầy. Tuy nhiên, theo nhận định của chúng tôi, câu khẩu hiệu “Tiên học lễ, hậu học văn” cần có trong tình hình đạo đức xã hội xuống cấp, đạo lý trong nhà trường cũng có phần sa sút như hiện nay.

Không rõ câu khẩu hiệu “Tiên học lễ, hậu học văn” có từ bao giờ, nhưng chắc chắn nó có mặt trong thời kỳ Nho học ở nước ta, và chúng ta, ai cũng hiểu được ý nghĩa đơn giản của câu khẩu hiệu trên: trước học lễ, sau học văn. Nhưng từ cội nguồn ý nghĩa thì “lễ” và “văn” có ý nghĩa rất phức tạp; nó được hiểu cụ thể tùy theo thời đại và ý nghĩa của nó vô cùng quan trọng đối với cuộc sống xã hội.

“Lễ” từ xa xưa là những qui định, những nghi thức giao tiếp của con người với thần linh, rồi nó biểu thị mối quan hệ của con người với con người, được viết thành văn và bất thành văn, được người ta chấp nhận một cách nghiêm chỉnh vì nó thể hiện nếp sống, nhân cách văn minh của thời đại ấy. Nó cũng đã trở thành công cụ để giai cấp thống trị lợi dụng để quản lý xã hội. Chúng ta thường thấy “lễ” biến thành lễ vật và nó có sức mạnh làm mòn giá trị con người. Như vậy, “lễ” có mặt tích cực cụ thể.

 “Văn” là cái đẹp của phẩm chất bộc lộ ra bên ngoài, là tri thức nói chung. “Văn” trước hết là đạo lý ở đời, còn “lễ” là đạo lý làm người. Giữa “lễ” và “văn” có mối quan hệ gắn bó với nhau.

Ngày nay, hiểu đơn giản, “lễ” là đạo đức, là phẩm hạnh tốt đẹp của con người; còn “văn” bao gồm các tri thức xã hội, tự nhiên, nghề nghiệp…

    

Nhưng vì sao phải học lễ trước, học văn sau? Hàng ngàn năm Nho học, câu khẩu hiệu ấy được áp dụng đúng đắn. Khổng Tử - vạn thế sư biểu - khuyên các đệ tử: “Đệ tử nhập tắc hiếu, xuất tắc đễ, cẩn nhi tín, phiếm ái chúng nhi thân nhân, hành hữu dư lực tắc dĩ học văn – Tiên học lễ, hậu học văn”. (Người học trò ở nhà phải có hiếu, ra xã hội phải là người hòa thuận, thân thiện, cẩn thận tin người, rộng yêu mọi người nhưng gần với người có lòng nhân, làm được các điều ấy mới có sức để học văn – Trước học lễ, sau học văn). (Minh tâm bảo giám).

Khổng Tử lựa học trò có đạo đức tốt mới thu nhận làm đệ tử để dạy văn. Từ cửa Khổng bước ra, những người học trò hiển đạt trở thành quan lại. Cho nên muốn làm quan, trước hết phải là người có đạo đức tốt, sau đó mới nói đến tài năng. Trường giáo dục của Khổng Mạnh là đào tạo nhân tài khác với nhà trường của chúng ta ngày nay, giáo dục của ta mang tính đại chúng. Nền giáo dục của ta ngày nay cũng đặt trên nền đạo lý dân tộc, đạo đức truyền thống – lễ, đạo đức được xem là gốc để tạo nền phát triển tài năng và tài năng ấy lại phục vụ xã hội. Nhưng nhiệm vụ giáo dục của ta ngày nay là “Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” chứ không đơn thuần là bồi dưỡng nhân tài như giáo dục Khổng Mạnh.Trong xã hội ta ngày nay, mọi người đều có quyền học tập, đều nằm trong diện được chăm sóc giáo dục; không chờ học sinh ngoan mới dạy mà ngay cả những em chưa ngoan, chúng ta cũng phải đưa các em trở thành người tốt. Như vậy, chúng ta không làm cái việc đơn thuần là dạy lễ rồi mới dạy văn.

Ngày xưa, ông cha ta đã nói “Văn dĩ tải đạo” – dùng văn để chở đạo; chúng ta hôm nay cũng thông qua văn để giáo dục đạo đức. Đây là quá trình song song tác động vào cùng một đối tượng chứ không tách bạch. Học văn tốt tức là trong đó có cả học lễ tốt rồi. Dạy văn tốt tức là giáo dục lễ tốt, như trên  đã nói lễ và văn có mối quan hệ gắn bó mật thiết nhằm vào phục vụ con người.

Câu “Tiên học lễ, hậu học văn” không chỉ được treo ở các nhà trường phổ thông mà nó phải có mặt ở tất cả các cơ sở đào tạo. Ngay trong gia đình, cha mẹ cũng hình thành thói quen hành vi đạo đức cho con trong quá trình giúp nó học hỏi những tri thức xung quanh.

Chúng ta không được hiểu một cách máy móc hình thức đơn giản câu chữ là phải dạy lễ trước rồi mới dạy văn. Không có trường nào làm như vậy và không thể làm như vậy được. Bởi lẽ nói trước, sau chỉ là cách nói nhấn mạnh việc học “lễ” vì đó là cái đích quan trọng của việc đào tạo – dạy chữ để dạy người – chứ không phải học lễ xong rồi mới học văn, vì lễ nằm ngay trong văn, phải học lễ thông qua học văn.

            ( Bạn Nguyễn Văn Nghiệp là cựu học sinh Trường Trung hoc Công lập Kiến Hòa từ niên học 1962).

Chúc sinh nhật tôi

        Nguyên Trai

Rằm tháng Chạp 1994, Phan Văn Nghĩa từ Biên Hòa về nhà hàng Tân Cảng, dự phiên họp mặt thành lập Ban liên lạc của thầy cô và bạn hữu Trường Trung học công lập Kiến Hòa, khi tiệc đã gần giữa buổi...

Nghĩa vồn vã bắt tay từng bạn cùng lứa tú tài IBM 1974, vừa phân trần bận đi làm cực quá nên đến muộn, vừa tròn mắt gọi nằm lòng từng tên bạn gái và trai... Rồi Nghĩa bức xúc nói 20 năm rồi mới gặp nhau, thấy ai cũng già đi, U 40 cả rồi còn gì... Có một cô bạn từng được Nghĩa ưu ái tặng thơ, Thảnh trách hờn Nghĩa cũng già hơn xưa, nhưng phong cách vẫn như một hướng đạo sinh, một chàng du ca Cỏ May tóc ngắn ngày nào... Nghĩa cười đùa ra tiếng đoản thanh, biểu đồng tình... Thành viên nhóm báo Đồng Vọng, Phan Nhựt Linh, Cao Thành Văn cùng phát hiện Nghĩa mặc quần kaki ống rộng màu nhà binh, mang giày Adidas, khoác áo ký giả màu xám, nhiều túi... trông rất khác xưa, hay mặc đồng phục học sinh quần xanh áo trắng, tay cụt mà không bao giờ được ủi thẳng thóm... Gió sông đêm mát mẻ, giống cảnh quê nhà, thức ăn lại ngon, bia không thiếu, cả bàn cao hứng khoe hàng kỷ niệm yêu đương thuở học trò, nói móc ngoéo nhau thật là ồn...

Cả đám bạn cũ cùng ngồi nhìn nhau bồi hồi và nhẫm tính vậy là tròn 20 năm mới gặp lại, kể từ ngày đậu tú tài IBM, rồi mỗi đứa một phương, một nẻo đường riêng, tùy cảnh nhà... Nghĩa bỏ qua câu hỏi vợ con ra sao lại hỏi tôi còn viết nhạc nữa không? Tôi lắc đầu cười trừ... Nghĩa nhắc hôm tìm gặp tôi ở sân Trường Đại học Vạn Hạnh, tôi đang tập hát cho một tốp ca nữ hát mấy bài “tự biên tự diễn” về Củ Chi và Giồng Trôm, và Nghĩa không ngờ có một cô sau này là vợ tôi, người Đà Lạt... Rồi Nghĩa hát nhắc nhớ vài câu cho cả bàn nghe và khen hay... Tôi lại hiểu khác, tố khổ tiết tấu, giai điệu và ca từ mấy bài đó ăn theo dòng nhạc phong trào thôi, đã mất màu du ca của thời đàn đúm hát hò từ năm lớp 9 đến lớp 11 rồi... Bởi giờ đây phải viết nhạc mượt mà, hát hay nghiêm chỉnh, và không thể hay hát cao hứng như trước nữa... Rồi Nghĩa nói nhỏ một hứa hẹn sang năm sẽ đưa bà xã về tham dự... Cung cách nói chuyện của Nghĩa là vậy, luôn có những dấu thăng giáng bất thường và nhiều nốt luyến láy hoa mỹ... Mà hình như tôi ăn nói cũng giống như Nghĩa vậy, nên cả đời hay buồn vui lẫn lộn thị phi là chuyện thường tình... Kệ, tiếng lành đồn muộn vẫn hơn!

Tranh thủ lúc bạn bè ngớt chuyện, cụng ly thách đố nhau, tôi nhắc lại ngày rời trường vào cuối năm lớp 11, vì hoàn cảnh riêng, tôi lên Đà Lạt, Nghĩa về Sài Gòn, tiếp tục học thi tú tài... Hôm đó, hai đứa ngồi trong căn nhà lá xiêu vẹo của Nghĩa, đêm thấy sao trời, vách ván long đinh, thiếu cửa nẻo, nền đất ẩm ướt gập ghềnh, cùng nhìn qua hàng rào dâm bụt, thấy quán cà phê Ngy đối diện mà thòm thèm vì không có tiền... Nghĩa bèn lấy tập nhạc sáng tác khá dầy và hát khan không cần đàn mấy bài ưng ý nhất... Chợt Nghĩa chỉ vào bài “Sinh nhật”* và nói là được viết từ cảm hứng hôm dự sinh nhật của tôi và Thảnh, sinh cùng ngày 21-5, do nhóm nhạc Hương Sống tổ chức cho vui... Thú thật, đó cũng là lần đầu tiên hưởng được một tiệc sinh nhật do bạn bè thết đãi, cho nên tôi rất bối rối, xúc động và hát rất dỡ một bài mới viết “Nằm trên bãi vắng”, kỷ niệm chuyến đi trại hè Vũng Tàu, do Trương Thọ Lương cùng cấp lớp 10 tổ chức... Tôi phải chữa thẹn bằng cách cậy Thanh Tuyên, Minh Tiên, Nguyệt Hạnh, Kim Anh, Cúc, Ngọc Anh... là những giọng cao su bọc chocolat của nhóm Hương Sống hát lại những bài hay hát cho xôm tụ... Riêng Nghĩa ôm đàn hát tặng chung tất cả một bài du ca mới sáng tác “Ngày nhớ người”*... Tôi lại nhớ có nói nhỏ với Nghĩa khi nghe bài “Sinh nhật”, thật là cám cảnh cả hai đứa cùng cảnh ngộ nhà nghèo, lớn lên chỉ có mẹ và anh chị, ngày sinh nhật như vậy là buồn cho cả mẹ và con, kỷ niệm sinh nhật mà chi... Vả lại, ngày chào đời ai cũng khóc, có cười khì đâu mà vui mừng?... Nghĩa như đồng cảm tâm trạng chơi vơi của tôi, hứa để rồi sẽ chép tặng tôi bài “Sinh nhật”, vốn thụ đắc một giai điệu luân vũ uyển chuyển, ca từ lắng đọng tâm tình, quyến luyến người nghe; không giống như bài Happy Birthday quen thuộc, đã thành à la mode sáo rỗng, màu mè...

Tôi nhắc đến đó, Nghĩa cười trừ và hẹn hôm nào về thăm má và anh chị ở chợ Bàn Cờ, rất gần nhà tôi, sẽ ghé tặng luôn cả tập nhạc, để cho bay đi một lời hứa gieo neo hơn 20 năm rồi! Nhân lúc cao hứng, tôi đề nghị Nghĩa nếu muốn phổ biến thì tôi sẽ lo in cùng với tập nhạc của tôi... Nghĩa gật gù, lưỡng lự, vì bản tính thiếu tự tin giống nhau của Nghĩa và tôi... 

Rồi phải mất thêm một năm nữa, Nghĩa mang đến nhà tặng tôi tập nhạc chép tay, photo trên giấy bưởi vàng, với tuồng chữ chân phương, nhìn là nhớ Nghĩa du ca ngay...

Nhưng đến nay, thời gian đã trôi đi thêm một chặng đường dài gần 20 năm, tập nhạc của Nghĩa tặng tôi vẫn còn đây!... Nó đã úa vàng như những chiếc lá sa kê khô giòn... Vậy là đến lượt tôi, một người bạn lỡ lời hứa cùng phổ biến những bài du ca và tình ca của Nghĩa...

Vì vậy, tôi rất não lòng ăn năn hối tiếc, vào hôm cùng các bạn từng tao ngộ Nghĩa bên bờ sông Tân cảng, 20 năm trước... cùng đến tịnh thất Thanh Minh, gần chợ Thủ Đức, để thắp nén hương cho di cốt của Nghĩa và Hồng Duyên, vợ yêu quí của Nghĩa mất trước đó 3 năm... Tôi thì thầm cầu khấn hương linh Nghĩa và Duyên siêu thoát... Và nhẩm chừng Nghĩa chỉ "thọ" 58 tuổi, còn tập nhạc của Nghĩa tồn tại 40 năm, là đứa con tinh thần của Nghĩa và là một di tặng vật cho bạn bè rồi sẽ cùng tôi đi tiếp hành trình du ca còn lại trong hình dung và tâm tưởng mà thôi...

Phác thảo ở Thủ Đức... 3.12.2013

* Xin mạn phép gia đình Nghĩa được giới thiệu những bài nhạc của Nghĩa như một di tặng phẩm cho bạn bè lớp cũ trường xưa...             

Danh bạ cựu giáo viên và học sinh Trường Trung học Công lập Kiến Hòa

            Thông báo, kể từ hôm nay, các thầy cô và bạn hữu có thể tìm địa chỉ người xưa ở góc phải của HQNT qua mục: Danh bạ của cựu giáo viên và học sinh Trường Trung học Công lập Kiến Hòa. Địa chỉ trên chắc chắn khiếm khuyết, mong thầy cô, các bạn bổ sung từ địa chỉ: tranhuynhluu@gmail.com - hoiquannhuongtra.blogspot.com

          - Đính kèm là file : Danh sách cựu giáo viên và học sinh Trường Trung học Công lập Kiến Hòa